กองทุนภาคประชาสังคม

สำรวย ผัดผล ศูนย์โจ้โก้เพื่อชาวนา

เพราะศรัทธาในสิ่งที่ทำ และรักในคุณค่าของชาวนา...สำรวย ผัดผล  หนึ่งต้นแบบของพลังพลเมืองที่พร้อมจะสร้างคุณค่าให้กับชาวนาไทย และสังคม 

คุณสำรวย ผัดผล  เป็นคนจังหวัดน่าน เกิดและเติบโตในครอบครัวชาวนา ที่พ่อต้องตรากตรำหลังสู้ฟ้าหน้าสู้ดินเลี้ยงครอบครัวใหญ่  ความยากแค้นของครอบครัวและชีวิตในชนบท  ความมุ่งมั่นของพ่อผู้พลิกผืนดินที่แห้งแล้งให้อุดมสมบูรณ์เพื่อเพาะปลูกข้าว บวกกับความช่างสังเกตและการใฝ่หาความรู้เกี่ยวกับเมล็ดข้าวที่มีอยู่รอบตัว  ทำให้คุณสำรวยฝันเห็นข้าวจำนวนมากพอต่อการเลี้ยงคนทุกคน และทุ่มเทตนเองในการรวบรวม ศึกษาค้นคว้าและพัฒนาพันธุ์ข้าวพื้นเมือง โดยหวังว่าในอนาคตข้าวพันธุ์พื้นเมืองจะต้องดำรงอยู่ และจะเป็นแหล่งอาหารที่ยั่งยืนสำหรับประชากรโลก 

 หลังสำเร็จการศึกษาในเมือง คุณสำรวยได้ร่วมแรงร่วมใจกับพระครูพิทักษ์นันทคุณ เจ้าอาวาสวัดอรัญญาสี นำชาวบ้านในชนบททั่วจังหวัดน่าน ฟื้นฟูรักษาป่าไม้ และแม่น้ำอันเป็นแหล่งอาหารทางธรรมชาติ โดยใช้พิธีกรรมทางพุทธศาสนา เช่น พิธีบวชป่า และสืบชะตาแม่น้ำ มาเป็นแรงจูงใจ ทำให้ชาวบ้านเห็นสิทธิและพลังของตน ในการปกป้องและจัดการทรัพยากรในชุมชน  เวลาผ่านไปสิบกว่าปี เครือข่ายชุมชนที่เกิดจากการนำของบุคคลทั้งสองขยายตัวอย่างกว้างขวาง ภายใต้ร่มเงาของมูลนิธิฮักเมืองน่าน ซึ่งเป็นองค์กรภาคประชาชนที่มีบทบาทเข้มแข็งในการพัฒนาชุมชนภาคเหนือ

 พร้อมกันไปกับการดูแลสภาพแวดล้อม เพื่อรักษาแหล่งอาหารจากธรรมชาติ คุณสำรวยได้ค้นคว้าและรวบรวมพันธุ์ข้าวพื้นเมือง ทั้งข้าวเหนียว ข้าวจ้าวและเมล็ดผักพื้นบ้าน อันเป็นอาหารประจำวัน เพื่อให้มีจำนวนเพียงพอต่อการเพาะปลูกของชาวนา และการผลิตข้าวเพื่อเลี้ยงครอบครัว  เลี้ยงผู้บริโภคข้าวทั้งในเมืองและชนบท ก่อนที่กระแสโลกาภิวัฒน์จะเข้ามาทำลายวิถีการเกษตรแบบพื้นบ้านให้หมดสิ้นไป

 คุณสำรวยร่วมมือกับชาวนาอาวุโส รวบรวมพันธุ์ข้าวพื้นเมืองที่รสชาติดีและให้ผลิตผลมาก พร้อมกันไปกับการจูงใจให้คนรุ่นใหม่ในชนบทที่มีความรู้  นำความรู้ทางวิทยาศาสตร์และการเกษตรแนวใหม่ มาประสานกับภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อคัดเลือก พัฒนาและขยายพันธุ์ข้าวและพืชผักพื้นเมืองให้มีความหลากหลาย คุณสำรวยได้ก่อตั้งศูนย์การเรียนรู้โจ้โก้ (ภาษาถิ่นหมายถึงที่สูง) เพื่อศึกษางานด้านการอนุรักษ์ พัฒนาและใช้ประโยชน์จากพันธุกรรมพืช จำพวกข้าวและผัก ซึ่งเป็นพืชอาหารที่สำคัญในท้องถิ่น

 ปี 2536 ศูนย์โจ้โก้สำรวจพบว่า ในท้องถิ่นเมืองน่านมีพันธุ์ข้าว 316 สายพันธุ์และมีความหลากหลายทางสายพันธุ์ของพืชผักอีกมากมาย เช่น พริกมี 56 พันธุ์ ฟักทอง 35 พันธุ์ มะเขือ 76 พันธุ์ ถั่ว 36 พันธุ์ เป็นต้น อย่างไรก็ตาม พันธุ์พืชพื้นบ้านกำลังสูญหายด้วยแนวทางพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศในทศวรรษที่ผ่านมา  โดยมีการนำพันธุ์ปรับปรุงมาแทนพันธุ์พืชพื้นเมือง ทำให้ชาวนาต้องซื้อเมล็ดพันธุ์จากบริษัทใหญ่ ที่ถูกทำให้เป็นหมันนำไปขยายพันธุ์ไม่ได้ ต้องใช้ปุ๋ยเคมีเพื่อทำให้ดินเข้มข้นขึ้น และต้องการแรงงานจำนวนมากเพื่อเร่งผลผลิต ชาวนาต้องกู้หนี้ยืมสินเมื่อต้นทุนทางการเกษตรสูงขึ้น เกษตรกรรมแผนใหม่ยังทำลายสภาพแวดล้อม เกิดผลเสียต่อสุขภาพทางกายและจิตใจของชาวนา และผู้บริโภคข้าวทั่วทั้งสังคม ที่เลวร้ายยิ่งไปกว่านั้น เกษตรกรถูกเปลี่ยนสถานะจากผู้สามารถคิดและพัฒนาองค์ความรู้ทางการเกษตร เป็นผู้รับและสนองตอบเทคโนโลยีที่เอื้อประโยชน์ให้แก่เจ้าของทุนเท่านั้น

 เพื่อขยายงานของศูนย์โจ้โก้ คุณสำรวยได้จัดตั้ง “โรงเรียนชาวนา” โดยจูงใจให้ชาวนาและสมาชิกครอบครัว มาเป็นอาสาสมัครรักษาพันธุ์ข้าว อาศัยความรู้จากองค์กรอาหารโลก (Food and Agriculture Organization -FAO) คุณสำรวยจัดตั้งกลุ่มชาวนาเพื่อค้นคว้าและทำการทดลองปรับปรุงเมล็ดพันธุ์ ส่งเสริมให้ชาวนาที่มีการศึกษาน้อยเป็น “ชาวนานักปรับปรุงพันธุ์” (Farmer Breeders) คุณสำรวยนำคนเหล่านี้ร่วมกันคิดค้นวิธีการคัดเลือก เพาะและพัฒนาเมล็ดพันธุ์ ที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในแปลงของตน ทำให้มีเมล็ดพันธุ์เพียงพอต่อการเพาะปลูก ได้พันธุ์ข้าวรสชาติดีที่ให้ผลิตผลจำนวนมาก โดยไม่ต้องซื้อและไม่ต้องใช้สารเคมีในการผลิต

 ศูนย์โจ้โก้ได้สร้างเครือข่าย “ชาวนาที่มีคุณธรรม” ที่เชื่อมั่นว่าพวกเขาสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้น มีวิถีชีวิตและการผลิตอาหารที่ปลอดภัย ไร้สารเคมี และมีความยั่งยืน ชาวนาเหล่านี้ยังสร้างความรู้ใหม่ตามแนวคิด “การเกษตรธรรมชาติเพื่ออาหารปลอดภัย”  การทำจุลินทรีย์ท้องถิ่น การเลี้ยงสัตว์ การจัดการเมล็ดพันธุ์ รวมทั้งการคัดเลือกและปรับปรุงพันธุ์ข้าว  โรงเรียนชาวนายังเป็นแหล่งอบรม ถ่ายทอดความรู้ด้านการเกษตรแนวใหม่แก่เยาวชนชนบทที่รักบ้านเกิด อยากทำงานในชุมชน ที่เลี้ยงตัวเองได้ เป็นการยกระดับวิชาชีพทางการเกษตร สร้างชาวนายุคใหม่ที่มีข้าวพอกิน มีเงินพอใช้ มีเกียรติและมีความภูมิใจที่ได้ผลิตอาหารเลี้ยงคนในโลก

ร่วมสนับสนุนกองทุนภาคประชาสังคม เพื่อปลุก “พลังพลเมือง”  และร่วม “สร้างสำนึกพลเมือง” ให้เติบโตในสังคมไทย

 

ขอขอบคุณข้อมูลและภาพประกอบจาก : www.momypedia.com/

Tag


องค์กรที่ร่วมขับเคลื่อน ดูทั้งหมด

  • คณะกรรมการสมานฉันท์แรงงานไทย
    มูลนิธิสร้างความเข้าใจเรื่องสุขภาพผู้หญิง
    ศูนย์ศึกษาปัญหาการพนัน
    สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ)
    มูลนิธิเพื่อเยาวชนชนบท
    มูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา
  • SIRNet
    สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
    เครือข่ายผู้หญิงเพื่อความก้าวหน้าและสันติภาพ
    มูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัย
    มูลนิธิศุภนิมิตแห่งประเทศไทย
    มูลนิธิพัฒนาภาคเหนือ(มพน.)
  • สมาคมพัฒนาคุณภาพชีวิตแรงงาน
    สมาคมคลังปัญญาอาวุโสแห่งประเทศไทย
    มูลนิธิพัฒนางานผู้สูงอายุ
    สหพันธ์ชมรมผู้สูงอายุกรุงเทพมหานคร
    มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย (มส.ผส.)
    มูลนิธิเพื่อนหญิง
  • มูลนิธิหญิงชายก้าวไกล
    มูลนิธิผู้หญิง
    สมาคมครอบครัวศึกษาแห่งประเทศไทย
    สมาคมเพื่อคนพิการทางสติปัญญาแห่งประเทศไทย
    สมาคม คน พิการ แห่ง ประเทศไทย
    สมาคมคนหูหนวกแห่งประเทศไทย
  • สภาคนพิการทุกประเภท
    สถาบันสร้างเสริมสุขภาพคนพิการ
    มูลนิธิพัฒนาคนพิการไทย
    สมาคมคนตาบอดแห่งประเทศไทย
    มูลนิธิสากลเพื่อคนพิการ
    HDF
  • มูลนิธิดวงประทีป
    มูลนิธิสร้างสรรค์เด็ก
    มูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก
    มูลนิธิหนังสือเพื่อเด็ก
    YPDC Thailand
    มูลนิธิศูนย์พิทักษ์สิทธิเด็ก
  • มูลนิธิเพื่อเด็กพิการ
    มูลนิธิเด็ก
    คณะกรรมการประสานงานองค์กรพัฒนาเอกชน (กป.อพช.)
    สำนักงานประสานการพัฒนาสังคมสุขภาวะ
    มูลนิธิสุขภาพไทย
    มูลนิธิกองทุนไทย
  • มูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม(มอส.)
    มูลนิธิเครือข่ายครอบครัว
    เครือข่ายรณรงค์หยุดพนัน
Create by taie