นับตั้งแต่รัฐธรรมนูญฉบับปี พ.ศ. 2540 เป็นต้นมา ประชาชนไทยได้มีการร่วมเข้าชื่อเพื่อเสนอกฎหมายไปแล้วไม่น้อยกว่า 167 ฉบับ โดยแบ่งเป็นวาระตามรัฐธรรมนูญได้ ดังนี้

• รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 (ปี พ.ศ.2540 - พ.ศ.2549)1 - มีการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย 16 ฉบับ ซึ่งมี 7 ฉบับถูก “จำหน่าย” หรือปัดตกไปเนื่องจากไม่เข้าเงื่อนไขด้านจำนวนของผู้เข้าชื่อที่ไม่ถึง 50,000 รายชื่อ ตามกำหนด และมีอีก 7 ฉบับต้องสิ้นสุดไปเพราะค้างการพิจารณาอยู่ในระเบียบวาระการประชุมสภาผู้แทนราษฎร วาระที่ 1 รวมถึงการยกเลิกใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ.2540 ในขณะที่มีเพียงร่างกฎหมายฉบับเดียว ที่ประกาศใช้บังคับเป็นกฎหมาย ได้แก่ ร่างพระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติฯ ซึ่งมีการใช้เวลาในการพิจารณารวมแล้วมากกว่า 1,100 วัน

• รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550 (ปี พ.ศ.2551 - พ.ศ.2556)2 - มีการเข้าชื่อเสนอกฎหมายทั้งสิ้น 51 ฉบับ โดยมีการจำหน่ายเรื่องเพราะไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์ 7 ฉบับ และ 30 ฉบับ ต้องสิ้นสุดไปภายหลังรัฐประหาร และมีการ “ฉีกรัฐธรรมนูญ” เพื่อ ควบคุมอำนาจ การปกครองประเทศ (ตามประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ฉบับที่ 1/2557) โดยภายใต้รัฐธรรมนูญ พ.ศ.2550 นี้มีร่างกฎหมายจากการเข้าชื่อที่ประกาศใช้บังคับเป็นกฎหมายทั้งสิ้น 8 ฉบับ ทั้งนี้ 2 ฉบับ จากทั้ง 8 ฉบับนั้น เป็นร่างพระราชบัญญัติว่าด้วยการเข้าชื่อเสนอกฎหมายเอง

• รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 (ปี พ.ศ.2560 - ปัจจุบัน)3 - มีการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย 100 ฉบับ ซึ่งมีเพียง 2 ฉบับ ที่ประกาศใช้บังคับเป็นกฎหมาย คือร่างพระราชบัญญัติสหกรณ์ฯ และร่างพระราชบัญญัติอ้อยและน้ำตาลทรายฯ4 มีมากถึง 10 ฉบับ ถูกประธานสภาฯตีตกหลังพิจารณาว่าอยู่นอกเหนืออำนาจของประชาชน โดยอ้างส่งเรื่องคืนเนื่องจากไม่เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย ขณะที่อีก 12 ฉบับ นายกรัฐมนตรีไม่ให้คำรับรองเนื่องจากเป็นกฎหมายเกี่ยวด้วยการเงิน มีเพียง 4 จาก 100 ฉบับ ที่อยู่ในสถานะ รอการพิจารณาของสภาในวาระที่หนึ่ง ซึ่งหนึ่งในนั้นคือ ร่างพระราชบัญญัติสภาผู้แทนนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทยฯ ที่ได้มีการถอนออกไปในวันที่ 30 สิงหาคม 2566 จึงทำให้เหลือแค่เพียง 3 ฉบับ ที่รอการพิจารณาของสภาในวาระที่หนึ่ง

จึงเห็นได้ว่า นับเป็นความก้าวหน้าในการมีส่วนร่วมต่อการปกครองระบอบประชาธิปไตยฯ ของประชาชน ผ่านกระบวนการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย แม้อัตราความสำเร็จจากกระบวนการนี้จะเกิดขึ้นเพียงไม่ถึง 8 เปอร์เซ็นต์ (11 จาก 167 ฉบับ) แต่สะท้อนให้เห็นความสนใจในการมีส่วนร่วมป้องกัน / แก้ไขปัญหาของภาคประชาชน ภาคประชาสังคมในประเทศ

เราจึงชวนท่านอ่านเรื่องนี้ เพื่อเข้าใจการเสื่อมถอยของความก้าวหน้า

กับชะตากรรมกฏหมายเข้าชื่อของภาคประชาชน

จัดพิมพ์และเผยเเพร่โดย สถาบันส่งเสริมภาคประชาสังคม ดาวน์โหลดเอกสารในรูปแบบ PDF  ที่นี่